Điều hòa trở thành “ổ chứa vi khuẩn” sau nhiều tháng không vệ sinh

   Khi những đợt nắng nóng đầu mùa tràn về, chiếc điều hòa bỗng trở thành "vị cứu tinh" không thể thiếu trong mỗi gia đình. Cảm giác được trốn mình vào căn phòng mát lạnh, cách biệt hoàn toàn với cái oi ả ngoài đường thật sự là một sự vỗ về dễ chịu. Thế nhưng, ít ai ngờ rằng bên trong luồng gió mát mẻ, sảng khoái ấy lại có thể ẩn chứa một sát thủ thầm lặng, sẵn sàng tấn công hệ hô hấp của chúng ta bất cứ lúc nào.

Trắng phổi vì dùng điều hòa chưa được vệ sinh

   Cứ đến độ tháng 5, khi cái nóng oi nồng bắt đầu bao vây từng con ngõ nhỏ từ Bắc vào Nam, tiếng bấm "tít tít" của chiếc điều hòa điều khiển lại vang lên khắp các gia đình. Sau nhiều tháng dài ngủ yên trong mùa đông xuân, những chiếc máy lạnh lập tức được vắt kiệt công suất để giải tỏa cơn khát mát mẻ. Thế nhưng, có bao giờ bạn tự hỏi: Bên trong cái tổ kén đóng kín cửa, bật máy lạnh thâu đêm ấy, lá phổi của chúng ta đang phải hít thở những gì?

   Tại Vũ Hán (Trung Quốc), một người đàn ông 32 tuổi, vốn đang ở độ tuổi sung sức nhất, đã phải nhập viện khẩn cấp chỉ sau một đêm bật điều hòa để ngủ. Chiếc máy này đã bị bỏ quên không vệ sinh suốt hơn 6 tháng mùa đông xuân. Triệu chứng ban đầu chỉ là ho và tức ngực nhẹ. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau, anh đã rơi vào tình trạng suy hô hấp cấp, tổn thương phổi trái nghiêm trọng và phải chuyển thẳng vào phòng ICU để thở máy.

 Cũng ở Trung Quốc, một cụ ông 70 tuổi tại Chiết Giang cũng phải nhập viện vì lý do tương tự. Sau vài ngày chịu đựng cái nóng và bật chiếc điều hòa bám đầy bụi bẩn trong căn phòng đóng mít cửa, ông bắt đầu sốt cao trên 40^oC, ho ra máu và tiêu chảy liên tục. Khi gia đình đưa đến bệnh viện, tấm phim chụp CT cắt lớp đã khiến các bác sĩ phải bàng hoàng: Hai lá phổi của bệnh nhân đã nhiễm trùng nặng đến mức tổn thương lan rộng, tạo thành hình ảnh "trắng xóa" trên phim chụp – biểu hiện của tình trạng suy hô hấp cấp tính tiến triển (ARDS). Mọi loại kháng sinh thông thường đều bất lực, các bác sĩ đã phải lập tức can thiệp bằng hệ thống tim phổi nhân tạo (ECMO) suốt hơn 20 ngày đêm mới có thể giành giật lại mạng sống cho ông.

   Không chỉ có điều hòa không khí, ngay cả những thiết bị làm mát bằng hơi nước nếu bị ngó lơ cũng có thể hóa thành nguồn bệnh. Nhìn từ những ca bệnh của nước láng giềng, quay về với thực tế tại Việt Nam – nơi có khí hậu nóng ẩm quanh năm, vốn là môi trường ưa thích của các loại vi sinh vật – đây rõ ràng không còn là câu chuyện "nhà người ta" nữa, mà là hồi chuông cảnh báo sát sườn cho mọi gia đình Việt khi bước vào mùa nắng nóng.

Giải mã thủ phạm Legionella: Khi điều hòa hóa "ổ vi khuẩn"

   Để hiểu được tại sao một thiết bị làm mát lại có thể gây ra những tổn thương phổi khủng khiếp đến vậy, chúng ta cần nhìn sâu vào thế giới vi sinh học bên trong chiếc máy điều hòa bẩn. Qua dịch rửa phế quản của các bệnh nhân kể trên, các chuyên gia y tế đã tìm ra một "mẫu số chung": Vi khuẩn Legionella pneumophila. Đây chính là tác nhân gây ra bệnh Legionnaires – một dạng viêm phổi tiến triển nặng, có tỷ lệ tử vong cao nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

   Theo tài liệu hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), vi khuẩn Legionella đặc biệt "ưa thích" những môi trường nước đọng, ẩm ướt và có nhiệt độ ấm áp, lý tưởng nhất là từ 20^oC đến 50^oC. Khi một chiếc điều hòa ngưng hoạt động trong nhiều tháng, hơi nước tích tụ kết hợp với bụi bẩn, tế bào da người, nấm mốc và các chất hữu cơ bám trên màng lọc, dàn bay hơi hay khay hứng nước ngưng sẽ tạo thành một lớp màng sinh học (biofilm) hoàn hảo. Đây chính là "khách sạn năm sao" để vi khuẩn Legionella ẩn nấp, sinh sôi và phát triển mạnh mẽ.

   Khi chúng ta bấm nút khởi động chiếc điều hòa bẩn, luồng gió mạnh sẽ cuốn theo các hạt bụi và các giọt nước li ti (khí dung) chứa đầy vi khuẩn thổi trực tiếp vào phòng. Trong không gian đóng kín, người dùng liên tục hít phải các giọt mịn này vào sâu trong phế nang – nơi diễn ra quá trình trao đổi khí của phổi. Tại đây, vi khuẩn bắt đầu tấn công, phá hủy các đại thực bào và gây ra phản ứng viêm hệ thống dữ dội. Triệu chứng ban đầu rất dễ nhầm với cảm cúm thông thường (sốt cao, ho khan, đau cơ) nên người bệnh hay chủ quan tự mua thuốc uống, làm lỡ thời gian điều trị vàng.

Làm sao để sử dụng điều hòa mát nhưng an toàn?

   Chúng ta không thể phủ nhận sự tuyệt vời mà điều hòa mang lại trong những ngày hè oi ả. Nó giúp giấc ngủ ngon hơn, tinh thần thư thái và nâng cao hiệu suất làm việc. Tuy nhiên, để biến điều hòa thành người bạn đồng hành thân thiết thay vì một mối nguy hại giấu mặt, việc thay đổi nhận thức và thói quen sử dụng là điều vô cùng cấp bách. Y học luôn khẳng định: Phòng bệnh bao giờ cũng rẻ và an toàn hơn chữa bệnh.

   Để không biến điều hòa thành "máy phát tán mầm bệnh", các chuyên gia y tế khuyến cáo:

• Bắt buộc vệ sinh trước khi tái sử dụng: Sau nhiều tháng mùa đông/mùa xuân không dùng, tuyệt đối không được bật điều hòa ngay. Cần tháo lưới lọc rửa sạch và bảo dưỡng dàn lạnh để loại bỏ nấm mốc, vi khuẩn bám inside.
• Vệ sinh định kỳ: Trong mùa sử dụng cao điểm, nên tự rửa lưới lọc 2 tuần/lần và bảo dưỡng toàn diện máy 3 - 6 tháng/lần.
• Tạo độ thông thoáng cho phòng: Không nên đóng kín cửa 24/24. Cứ sau mỗi 2 - 3 tiếng sử dụng, nên mở cửa sổ thông gió khoảng 15 phút để lưu thông không khí, giảm mật độ vi khuẩn và dị nguyên trong phòng.
• Nhiệt độ hợp lý: Nên duy trì quanh mức 25^oC - 28^oC, và tránh để luồng gió lạnh thổi trực tiếp vào đầu, mặt, ngực. Việc để nhiệt độ quá thấp (dưới 22^oC)  không chỉ gây sốc nhiệt khi bước ra ngoài mà còn làm khô niêm mạc mũi họng, làm suy yếu hệ thống lông chuyển – vốn là lá chắn ngăn chặn vi khuẩn xâm nhập vào phổi.   

   Sức khỏe của hệ hô hấp vốn rất nhạy cảm và dễ tổn thương, nhưng lại thường bị chúng ta ngó lơ sau những tiện nghi của cuộc sống hiện đại. Chiếc điều hòa mát rượi chỉ thật sự mang lại giá trị trọn vẹn khi nó mang đến một luồng khí trong lành, sạch khuẩn. Hãy bắt đầu từ việc làm sạch thiết bị làm mát trong nhà ngay hôm nay, bởi vì bảo vệ chiếc điều hòa cũng chính là đang bảo vệ từng nhịp thở an yên của những người mà bạn yêu thương.