Trong nhiều gia đình hiện nay, hình ảnh ông bà cặm cụi bên chiếc điện thoại thông minh đã trở nên quen thuộc. Smartphone giúp người cao tuổi kết nối với con cháu, cập nhật tin tức, giải trí mỗi ngày. Nhưng khi việc sử dụng vượt quá giới hạn cần thiết, thiết bị tưởng chừng vô hại ấy lại âm thầm tác động tiêu cực tới sức khỏe thể chất, tinh thần và chất lượng sống của người già – theo cách lặng lẽ mà không dễ nhận ra.
Khi chiếc smartphone trở thành thói quen của tuổi già
Một lần đưa mẹ đi khám mắt, anh Vũ Hoàng (Lập Thạch, Phú Thọ) nhận kết quả khiến cả gia đình lo lắng. Mẹ anh, 70 tuổi, được chẩn đoán đục thủy tinh thể. Bác sĩ cho biết, ngoài yếu tố tuổi tác, việc sử dụng thiết bị điện tử trong thời gian dài cũng có thể khiến tình trạng này tiến triển nhanh hơn.
Trước đó không lâu, anh Hoàng mua cho mẹ một chiếc smartphone. Mục đích ban đầu rất đơn giản: để bà gọi video cho con cháu, đỡ buồn khi ở nhà một mình. Thời gian đầu, bà chỉ dùng điện thoại để liên lạc. Nhưng khi quen dần với Facebook, Zalo, thói quen sử dụng thay đổi rõ rệt.
Bà dành nhiều giờ mỗi ngày để lướt mạng xã hội, xem video, đọc tin tức. Sau đó là theo dõi các buổi livestream bán hàng. Chiếc điện thoại gần như luôn ở bên bà, từ sáng đến tối. Khi con cháu nhắc nhở nên hạn chế, bà tỏ ra khó chịu. Có lúc, bà dỗi và không muốn nghe thêm lời khuyên.
Một trường hợp khác là gia đình chị Thanh Hà, sống tại Hà Nội. Chị cho biết, mẹ chị bắt đầu dùng smartphone từ vài năm gần đây. Kể từ đó, thời gian bà dành cho điện thoại tăng lên rõ rệt. Ban ngày lướt mạng, buổi tối vẫn cầm điện thoại. Có những đêm tỉnh giấc, bà mở điện thoại xem trong bóng tối.
Việc này khiến không khí gia đình nhiều lúc căng thẳng. Ông bà dễ xảy ra mâu thuẫn vì cảm giác thiếu chia sẻ. Người thân cũng lo lắng khi mẹ chị thường xuyên đọc và xem những nội dung trên mạng xã hội, kể cả các đường link chưa được kiểm chứng. Trong bối cảnh lừa đảo trực tuyến ngày càng phổ biến, sự tò mò ấy tiềm ẩn không ít rủi ro.
Hai câu chuyện trên phản ánh một thực tế chung. Smartphone đến với người cao tuổi rất tự nhiên. Ban đầu là để kết nối, giải trí, giết thời gian. Nhưng khi việc sử dụng kéo dài và lặp lại mỗi ngày, chiếc điện thoại dần trở thành thói quen khó bỏ.
Đáng chú ý, bản thân người cao tuổi hiếm khi cho rằng đây là vấn đề. Với họ, đó chỉ là thú vui tuổi già. Chính sự chủ quan này khiến những ảnh hưởng tới sức khỏe và đời sống tinh thần diễn ra âm thầm, khó nhận ra trong giai đoạn đầu.
Những ảnh hưởng âm thầm tới sức khỏe thể chất và tinh thần
Tác động lên mắt
Thị lực là một trong những hệ cơ quan bị ảnh hưởng sớm và rõ rệt nhất. Theo các bác sĩ chuyên khoa mắt, người cao tuổi vốn đã có nguy cơ cao mắc các bệnh lý như đục thủy tinh thể, thoái hóa hoàng điểm, khô mắt do tuổi tác. Việc nhìn màn hình điện thoại trong thời gian dài, ở cự ly gần, với ánh sáng xanh liên tục, khiến mắt phải điều tiết nhiều hơn, từ đó làm trầm trọng thêm các triệu chứng mỏi mắt, nhức đầu, nhìn mờ.
Không ít người cao tuổi than phiền rằng mắt mờ nhanh hơn, hay chảy nước mắt, đau nhức hốc mắt nhưng không nghĩ nguyên nhân đến từ thói quen dùng điện thoại. Sự chủ quan này khiến nhiều bệnh lý tiến triển âm thầm, chỉ được phát hiện khi đã ở giai đoạn muộn.
Tác động lên hệ thần kinh
Ánh sáng xanh từ màn hình smartphone còn ảnh hưởng trực tiếp tới hệ thần kinh trung ương, đặc biệt là quá trình sản xuất melatonin – hormone điều hòa giấc ngủ. Việc sử dụng điện thoại vào buổi tối hoặc trước khi ngủ có thể khiến người cao tuổi khó ngủ, ngủ không sâu giấc, dễ tỉnh giấc giữa đêm. Mất ngủ kéo dài không chỉ gây mệt mỏi mà còn làm tăng nguy cơ suy giảm trí nhớ, rối loạn cảm xúc và các bệnh lý tim mạch.
Dùng điện thoại thời gian dài khiến người cao tuổi dễ bị mất ngủ.
Ảnh hưởng tới sức khỏe tinh thần
Một khía cạnh ít được chú ý hơn nhưng lại có tác động sâu sắc là sức khỏe tinh thần. Người cao tuổi sử dụng smartphone nhiều thường xuyên tiếp xúc với lượng thông tin lớn, trong đó không ít tin tiêu cực, giật gân, thậm chí sai lệch. Việc tiếp nhận thông tin liên tục nhưng thiếu chọn lọc có thể khiến họ lo lắng, bất an, hình thành tâm lý sợ hãi về bệnh tật, tai nạn, biến động xã hội.
Ngoài ra, hiện tượng “sợ bỏ lỡ thông tin” – vốn thường được nhắc đến ở người trẻ – cũng xuất hiện ở người cao tuổi. Họ có xu hướng liên tục kiểm tra điện thoại, sợ bỏ lỡ tin nhắn, video mới, thông báo từ các nhóm trò chuyện. Điều này vô tình tạo ra vòng lặp lệ thuộc, làm gia tăng căng thẳng tinh thần mà chính họ không nhận ra.
Đáng lo ngại hơn, việc dành quá nhiều thời gian cho thế giới ảo có thể làm giảm các tương tác xã hội trực tiếp. Thay vì trò chuyện với người thân trong nhà, tham gia các hoạt động cộng đồng, người cao tuổi thu mình hơn, sống trong “không gian riêng” với chiếc điện thoại. Cảm giác cô đơn vì thế không giảm đi, mà đôi khi còn sâu sắc hơn.
Giảm vận động và thay đổi lối sống
Smartphone chiếm nhiều thời gian cũng đồng nghĩa với việc giảm thời gian vận động. Với người cao tuổi, vận động nhẹ nhàng mỗi ngày không chỉ giúp duy trì sức khỏe xương khớp, tim mạch mà còn cải thiện tinh thần. Khi thói quen ngồi lâu, ít di chuyển kéo dài, nguy cơ đau lưng, thoái hóa khớp, tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa cũng tăng theo.
Nhiều gia đình nhận thấy cha mẹ, ông bà ít ra ngoài hơn, ít tham gia các sinh hoạt chung, nhưng thường quy nguyên nhân cho “tuổi già”. Trong khi đó, một phần không nhỏ đến từ việc smartphone đã chiếm vị trí trung tâm trong sinh hoạt thường ngày.
Làm gì để người cao tuổi sử dụng smartphone lành mạnh hơn?
Các chuyên gia sức khỏe cộng đồng cho rằng, giải pháp không phải là cấm đoán hay tước bỏ smartphone khỏi tay người cao tuổi. Ngược lại, cách tiếp cận cần mang tính đồng hành, thấu hiểu và hướng dẫn.
- Trước hết, gia đình nên giúp người cao tuổi hiểu rõ tác động của việc sử dụng điện thoại quá nhiều, đặc biệt là vào ban đêm. Việc giải thích nhẹ nhàng, dễ hiểu sẽ hiệu quả hơn nhiều so với những lời nhắc nhở mang tính áp đặt.
- Thứ hai, cần hướng dẫn người cao tuổi sử dụng smartphone một cách chọn lọc: theo dõi những nội dung tích cực, hạn chế các nguồn tin giật gân, không rõ nguồn gốc. Con cháu có thể hỗ trợ cài đặt, lọc bớt ứng dụng không cần thiết, điều chỉnh độ sáng màn hình, tăng cỡ chữ để giảm áp lực lên mắt.
- Tạo điều kiện để người cao tuổi có nhiều hoạt động thay thế ngoài đời thực. Những buổi trò chuyện trực tiếp, cùng đi bộ, tập thể dục, tham gia câu lạc bộ người cao tuổi, đọc sách, chăm sóc cây cối… đều giúp họ tìm lại niềm vui và cảm giác kết nối thực sự – điều mà smartphone không thể thay thế.
- Cuối cùng, bản thân người cao tuổi cũng cần được tôn trọng quyền lựa chọn. Smartphone không phải là “thủ phạm”, mà chỉ là một công cụ. Khi được sử dụng đúng cách, nó vẫn là cầu nối hữu ích giúp người già không bị bỏ lại phía sau trong xã hội hiện đại.
Ở tuổi xế chiều, người cao tuổi cần nhất không phải là những giờ lướt màn hình kéo dài, mà là sự kết nối thật sự – từ gia đình, từ cộng đồng và từ chính nhịp sống đời thường. Smartphone có thể là cầu nối, nhưng cũng có thể trở thành bức tường vô hình nếu thiếu kiểm soát. Khi công nghệ được dùng đúng cách, tuổi già không chỉ bớt cô đơn, mà còn có thể sống chậm, sống khỏe và sống trọn vẹn hơn mỗi ngày.
.jpg)
.png)
(1).jpg)
