Rối loạn tiêu hóa sau nhiều năm tự uống kháng sinh

   Kháng sinh từng cứu sống hàng triệu người và được xem là một trong những thành tựu vĩ đại của y học hiện đại. Nhưng khi loại thuốc này trở nên quá dễ mua, quá quen dùng, nó cũng dần bị sử dụng sai cách. Lạm dụng kháng sinh đang âm thầm gây ra những tổn thương lâu dài cho sức khỏe, đặc biệt với hệ tiêu hóa và sức đề kháng – những hậu quả không phải lúc nào cũng xuất hiện ngay lập tức.

Việc tự ý dùng kháng sinh có thể gây rối loạn tiêu hóa, tăng tỷ lệ kháng thuốc.

Rối loạn tiêu hóa sau nhiều năm tự uống kháng sinh

   Nhiều năm nay, ông Kim, 71 tuổi, gần như không còn kiểm soát được việc đi vệ sinh. Tình trạng tiêu chảy kéo dài khiến ông phải mặc bỉm mỗi khi ra ngoài – một sự bất tiện và tổn thương tâm lý lớn đối với người đàn ông từng khỏe mạnh, năng động. Gia đình đưa ông đi khám trong tình trạng suy kiệt, sinh hoạt đảo lộn hoàn toàn.

   Khai thác tiền sử bệnh, các bác sĩ ghi nhận ông Kim có thói quen tự ý uống kháng sinh suốt nhiều năm. Mỗi lần ho, sốt hay mệt mỏi, ông lại ra hiệu thuốc mua vài vỉ kháng sinh để “uống cho nhanh khỏi”, thay vì đi khám. Kết quả chẩn đoán cho thấy ông mắc lao phổi kèm rối loạn hệ vi sinh đường ruột nặng. Việc dùng kháng sinh kéo dài đã làm tổn thương đường tiêu hóa, gây tiêu chảy mạn tính. Dù may mắn vi khuẩn chưa kháng thuốc, nhưng những rối loạn tiêu hóa của ông đã trở thành vấn đề lâu dài.

   Ở một bệnh viện khác, bé Minh Anh, 4 tuổi, được đưa đến khám trong tình trạng suy dinh dưỡng. Ở tuổi đáng lẽ phải tăng trưởng tốt, bé chỉ nặng 9 kg, thường xuyên ốm vặt, ăn uống kém, người gầy gò. Khi rà soát tiền sử dùng thuốc, bác sĩ phát hiện từ khi còn rất nhỏ, bé đã nhiều lần được mẹ tự ý cho uống kháng sinh mỗi khi sổ mũi, ho nhẹ hoặc sốt thoáng qua.

   Theo các bác sĩ, việc lạm dụng kháng sinh trong giai đoạn đầu đời đã làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, khiến trẻ rối loạn tiêu hóa, giảm hấp thu dưỡng chất, dẫn đến chậm lớn và suy dinh dưỡng.

   Đây không phải là các trường hợp cá biệt. Theo Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU), Việt Nam đứng thứ 11 toàn cầu về sử dụng kháng sinh, với 62% người dân tự mua, cao hơn Trung Quốc (36%), Indonesia (17%), Ấn Độ (18%) và Anh (3%). Hệ quả là Việt Nam nằm trong top 10 quốc gia có tỷ lệ kháng thuốc cao. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính giai đoạn 2020-2023, Việt Nam có gần 300.000 ca tử vong liên quan do kháng kháng sinh.

Hệ quả của việc lạm dụng kháng sinh

   Trong suy nghĩ của nhiều người, kháng sinh là “thuốc mạnh”, uống vào sẽ giúp bệnh nhanh khỏi. Khi ho, sốt, đau họng hay mệt mỏi, không ít người lập tức tìm đến kháng sinh như một giải pháp quen thuộc. Thực tế, kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn, hoàn toàn không hiệu quả với virus – nguyên nhân gây ra phần lớn các bệnh cảm cúm thông thường.

   Việc dùng kháng sinh trong những trường hợp không cần thiết không giúp bệnh khỏi nhanh hơn, mà còn khiến cơ thể phải gánh chịu những tác dụng phụ không đáng có. Đây chính là hiểu nhầm phổ biến nhất, và cũng là khởi đầu của vòng xoáy lạm dụng kháng sinh trong cộng đồng.

 Khi kháng sinh làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột

   Đường ruột con người giống như một “hệ sinh thái” phức tạp, nơi hàng nghìn tỷ vi khuẩn có lợi chung sống và hỗ trợ tiêu hóa, miễn dịch. Hệ vi sinh này giúp phân giải thức ăn, tổng hợp vitamin và bảo vệ cơ thể trước tác nhân gây bệnh.

   Kháng sinh, đặc biệt khi dùng kéo dài hoặc không đúng chỉ định, hoạt động giống như một “thuốc diệt cỏ” – tiêu diệt không chọn lọc cả vi khuẩn gây bệnh lẫn vi khuẩn có lợi. Khi sự cân bằng này bị phá vỡ, người bệnh dễ gặp các triệu chứng như tiêu chảy kéo dài, đầy bụng, chướng hơi, kém hấp thu, sụt cân và suy nhược.

   Ở người cao tuổi, hệ vi sinh vốn đã suy giảm theo thời gian, nên tác động của kháng sinh càng rõ rệt. Với trẻ nhỏ, hậu quả còn nặng nề hơn, bởi hệ tiêu hóa và miễn dịch chưa hoàn thiện, rất dễ bị tổn thương.

Trẻ em: Đối tượng chịu hậu quả nặng nề nhất

   Trẻ em không phải là “người lớn thu nhỏ”. Cơ thể trẻ, đặc biệt là đường ruột, đang trong quá trình phát triển. Việc lạm dụng kháng sinh từ sớm có thể làm gián đoạn quá trình này, khiến trẻ rối loạn tiêu hóa kéo dài, ăn uống kém và chậm tăng cân.

   Nhiều trẻ sau khi dùng kháng sinh liên tục trở nên dễ ốm hơn, mắc các bệnh nhiễm trùng tái diễn, phải dùng thuốc nhiều hơn – tạo thành một vòng luẩn quẩn khó dứt. Trường hợp bé Minh Anh là minh chứng rõ ràng cho hậu quả của việc dùng thuốc “phòng xa” nhưng lại gây hại lâu dài.

Kháng kháng sinh: Hậu quả không chỉ của một cá nhân

   Nguy hiểm hơn cả là tình trạng kháng kháng sinh. Khi vi khuẩn tiếp xúc với kháng sinh không đúng liều, không đủ thời gian hoặc không phù hợp, chúng có khả năng “thích nghi” và trở nên khó tiêu diệt hơn. Điều này khiến những loại thuốc từng rất hiệu quả dần mất tác dụng.

   Kháng thuốc không chỉ làm việc điều trị trở nên phức tạp, tốn kém, mà còn đe dọa sức khỏe cộng đồng. Nhiều bệnh nhiễm trùng tưởng chừng đơn giản có thể trở thành mối nguy hiểm nghiêm trọng nếu không còn kháng sinh phù hợp để điều trị.

Sử dụng kháng sinh sao cho đúng để bảo vệ sức khỏe

Khi nào thực sự cần dùng kháng sinh?

   Kháng sinh chỉ nên được sử dụng khi có chẩn đoán xác định nhiễm khuẩn và chỉ định của bác sĩ. Người bệnh không nên tự suy đoán nguyên nhân gây bệnh, cũng không dùng lại đơn thuốc cũ hay thuốc còn thừa từ lần điều trị trước.

   Những nguyên tắc bắt buộc khi đã dùng kháng sinh

• Khi được kê kháng sinh, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt:
• Dùng đúng loại thuốc được chỉ định
• Đúng liều lượng và đúng thời gian
• Không tự ý ngưng thuốc khi thấy đỡ hơn
• Không tự ý đổi sang loại kháng sinh khác

   Việc dùng thuốc không đủ liều hoặc bỏ dở giữa chừng là một trong những nguyên nhân chính gây kháng thuốc.

Trẻ em và người cao tuổi: Cần thận trọng gấp đôi

   Với trẻ em, mọi quyết định dùng thuốc đều cần được cân nhắc kỹ lưỡng. Phụ huynh không nên tự ý cho con uống kháng sinh khi chưa có chỉ định y tế. Ở người cao tuổi, kháng sinh có thể gây nhiều tác dụng phụ trên tiêu hóa, thận và tương tác với các thuốc điều trị bệnh nền.

Phòng bệnh tốt hơn chữa bệnh

   Để hạn chế nguy cơ mắc các bệnh thường dẫn đến việc sử dụng kháng sinh không cần thiết, người dân cần chú ý các biện pháp phòng bệnh cơ bản sau:

• Giữ ấm cơ thể đúng cách, đặc biệt ở vùng cổ, ngực và bàn chân, tránh gió lùa và thay đổi nhiệt độ đột ngột, nhất là với trẻ nhỏ và người cao tuổi.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cân đối, ăn đa dạng các nhóm thực phẩm, tăng cường rau xanh, trái cây để nâng cao sức đề kháng tự nhiên của cơ thể.
• Thực hiện vệ sinh cá nhân và môi trường sống, rửa tay thường xuyên, giữ không gian sinh hoạt sạch sẽ, hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh truyền nhiễm.
• Duy trì lối sống lành mạnh, ngủ đủ giấc, vận động đều đặn, hạn chế rượu bia và thuốc lá để tăng khả năng phòng vệ của cơ thể trước bệnh tật.

   Lạm dụng kháng sinh không gây hại ngay lập tức, nhưng để lại những hệ lụy âm thầm và kéo dài. Từ rối loạn tiêu hóa, suy dinh dưỡng đến nguy cơ kháng thuốc, cái giá phải trả có thể lớn hơn nhiều so với sự tiện lợi ban đầu. Sử dụng kháng sinh đúng cách không chỉ là bảo vệ sức khỏe cá nhân, mà còn là trách nhiệm chung đối với cộng đồng.