Một quả táo đỏ bóng trên kệ siêu thị luôn gợi cảm giác tươi mát và lành mạnh. Tuy nhiên, nghiên cứu gần đây tại châu Âu cho thấy phần lớn mẫu táo thông thường có thể chứa đồng thời nhiều loại thuốc bảo vệ thực vật. Điều này khiến không ít người tiêu dùng Việt Nam băn khoăn: Liệu chúng ta có bị ảnh hưởng? Rủi ro thực sự nằm ở đâu? Và nên ứng xử thế nào cho đúng? Bài viết này sẽ lần lượt trả lời ba câu hỏi đó.
85% mẫu táo chứa “cocktail” hóa chất – Phát hiện gây chú ý tại châu Âu
Khoảng 85% mẫu táo trồng theo phương thức thông thường tại 13 quốc gia châu Âu có chứa đồng thời nhiều loại thuốc bảo vệ thực vật. Đây là kết quả khảo sát mới được công bố bởi PAN Europe – Mạng lưới Hành động Thuốc bảo vệ Thực vật châu Âu.
Theo báo cáo, các nhà nghiên cứu đã phân tích hàng chục mẫu táo được thu mua tại siêu thị và chợ bán lẻ. Trung bình mỗi mẫu chứa ba hoạt chất khác nhau; một số mẫu ghi nhận tới bảy hoạt chất. Đáng chú ý, nhiều mẫu không vượt quá giới hạn dư lượng tối đa (MRL) đối với từng chất riêng lẻ, nhưng lại tồn tại đồng thời nhiều loại hóa chất.
Chính sự kết hợp này làm dấy lên mối quan tâm về cái gọi là “hiệu ứng cocktail” – thuật ngữ dùng để mô tả khả năng các hóa chất tương tác và tạo ra tác động sinh học cộng gộp hoặc cộng hưởng. Trong khi hệ thống quản lý an toàn thực phẩm hiện nay chủ yếu đánh giá từng hoạt chất riêng biệt, giới khoa học ngày càng chú ý đến nguy cơ tiềm ẩn khi nhiều chất cùng tồn tại trong một thực phẩm.
Một số hoạt chất được phát hiện trong khảo sát thuộc nhóm PFAS – nhóm hóa chất có tính bền vững cao trong môi trường và cơ thể. Một số khác được xếp vào nhóm có khả năng gây rối loạn nội tiết hoặc ảnh hưởng thần kinh. Các chuyên gia lưu ý rằng, dù chưa thể kết luận nguy cơ trực tiếp từ việc tiêu thụ một quả táo đơn lẻ, dữ liệu này đặt ra câu hỏi về phương pháp đánh giá rủi ro hiện hành.
Trong độc chất học, nguy cơ sức khỏe không chỉ phụ thuộc vào bản chất hóa chất, mà còn vào liều lượng, tần suất phơi nhiễm và độ nhạy cảm của từng nhóm đối tượng. Chính vì vậy, “cocktail” hóa chất đang trở thành chủ đề được thảo luận rộng rãi trong giới khoa học và quản lý thực phẩm tại châu Âu.
Từ thông tin đến hành động – người tiêu dùng Việt nên làm gì?
Thông tin về “hiệu ứng cocktail” có thể khiến nhiều người lo lắng. Tuy nhiên, trong y học dự phòng, nguyên tắc quan trọng nhất không phải là loại bỏ hoàn toàn rủi ro – điều gần như không thể – mà là giảm thiểu phơi nhiễm ở mức hợp lý và bền vững. Dưới đây là những hành động cụ thể mà chúng ta có thể làm:
Lựa chọn nguồn gốc rõ ràng – ưu tiên khả năng truy xuất
Thay vì lo lắng chung chung, người tiêu dùng nên tập trung vào khả năng truy xuất nguồn gốc:
- Kiểm tra nhãn “Origin” hoặc “Product of”
- Ưu tiên hệ thống bán lẻ có công bố đơn vị nhập khẩu
- Tránh sản phẩm không rõ nhãn mác
Hệ thống phân phối chính thống thường có cơ chế kiểm soát dư lượng theo quy định an toàn thực phẩm. Điều này không đảm bảo “tuyệt đối không tồn dư”, nhưng giúp rủi ro nằm trong giới hạn pháp lý được kiểm soát.
Rửa và làm sạch đúng cách – giảm phơi nhiễm bề mặt
Nhiều nghiên cứu cho thấy phần lớn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật tập trung ở lớp vỏ ngoài. Vì vậy:
- Rửa dưới vòi nước chảy trong ít nhất 30–60 giây
- Kết hợp chà nhẹ bằng tay hoặc bàn chải mềm
- Sau đó lau khô bằng khăn sạch
Cách làm này giúp loại bỏ đáng kể tồn dư trên bề mặt thông qua cơ chế rửa trôi cơ học.
Cần lưu ý:
- Ngâm nước muối loãng không có khả năng “phân hủy” hóa chất như nhiều người lầm tưởng.
- Các dung dịch tẩy rửa chuyên dụng nếu không rõ nguồn gốc có thể tạo thêm rủi ro khác.
Việc làm sạch đúng cách không loại bỏ hoàn toàn tồn dư đã thấm vào mô quả, nhưng có thể giảm đáng kể mức phơi nhiễm ban đầu.
Gọt vỏ trong trường hợp cần thiết
Lớp vỏ táo chứa chất xơ và polyphenol có lợi cho sức khỏe tim mạch. Tuy nhiên, đây cũng là nơi có xu hướng tích lũy dư lượng cao hơn.
Vì vậy, nên gọt vỏ trong các trường hợp:
- Trẻ nhỏ dưới 5 tuổi
- Phụ nữ mang thai
- Người có bệnh lý mạn tính cần kiểm soát phơi nhiễm hóa chất
Đây là biện pháp giảm rủi ro thực tế và dễ thực hiện. Tuy nhiên, với người trưởng thành khỏe mạnh, nếu nguồn sản phẩm rõ ràng và được rửa kỹ, việc ăn cả vỏ không phải là vấn đề đáng lo ngại.
Đa dạng hóa thực phẩm – nguyên tắc vàng trong độc chất học
Trong độc chất học, nguy cơ không chỉ phụ thuộc vào “chất gì” mà còn phụ thuộc vào liều và thời gian tiếp xúc lặp lại.
Nếu một người tiêu thụ cùng một loại trái cây mỗi ngày trong thời gian dài, mức phơi nhiễm tích lũy với một nhóm hoạt chất có thể cao hơn so với chế độ ăn đa dạng.
Vì vậy:
- Luân phiên các loại trái cây theo mùa
- Kết hợp trái cây nội địa và nhập khẩu
- Không phụ thuộc vào một nguồn duy nhất trong thời gian dài
Chế độ ăn đa dạng không chỉ giảm rủi ro tích lũy hóa chất, mà còn tăng sự phong phú vi chất dinh dưỡng.
Cân nhắc sản phẩm hữu cơ – nhưng hiểu đúng bản chất
Sản phẩm hữu cơ đạt chứng nhận uy tín thường không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật tổng hợp, do đó nguy cơ tồn dư thấp hơn.
Tuy nhiên, cần hiểu:
- Hữu cơ không đồng nghĩa “không có bất kỳ dư lượng nào”.
- Giá thành cao hơn do quy trình canh tác nghiêm ngặt hơn.
Việc lựa chọn hữu cơ là một chiến lược giảm phơi nhiễm.
Táo vẫn là thực phẩm tốt. Nhưng nếu có lựa chọn an toàn hơn, ít hóa chất hơn, thì đó luôn là điều nên hướng tới. Không cần hoảng loạn, nhưng cũng không nên chủ quan. Sức khỏe lâu dài phụ thuộc vào những lựa chọn nhỏ lặp lại mỗi ngày. Và quyền được ăn thực phẩm an toàn hơn là điều người tiêu dùng hoàn toàn có thể mong đợi.
.jpg)
.png)
(1).jpg)
